Spis treści
Rak z komórek Merkla
Rak z komórek Merkla to rzadki, ale bardzo agresywny nowotwór skóry. Najczęściej występuje u osób starszych i ma dużą skłonność do szybkiego szerzenia się, zwłaszcza do pobliskich węzłów chłonnych. To właśnie dlatego tak ważna jest precyzyjna diagnostyka już na wczesnym etapie choroby.
Uczelnia w przesłanym w czwartek komunikacie poinformowała, że na łamach europejskiego czasopisma onkologicznego European Journal of Cancer opublikowano właśnie zaktualizowane zalecenia dotyczące oceny tzw. węzła wartowniczego u pacjentów z rakiem z komórek Merkla.
W gronie współautorów dokumentu znaleźli się prof. Piotr Donizy, kierownik Zakładu Patologii Ogólnej i Doświadczalnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz lek. Jakub Mizera z UMW. Wytyczne opracował międzynarodowy zespół ekspertów działający przy Europejskiej Organizacji Badań i Leczenia Raka (European Organisation for Research and Treatment of Cancer, EORTC) pod kierownictwem prof. Danieli Massi, wybitnej specjalistki w zakresie dermatopatologii i onkologii.
Najważniejsze zalecenia
„To obecnie najważniejsze zalecenia dotyczące oceny węzła wartowniczego w raku z komórek Merkla. Ponieważ nie istnieją odrębne, powszechnie obowiązujące wytyczne światowe w tym zakresie, dokument przygotowany przez ekspertów EORTC będzie w praktyce ważnym punktem odniesienia także poza Europą. Nowe rekomendacje porządkują zasady oceny materiału pobranego z tzw. węzła wartowniczego, czyli pierwszego węzła chłonnego, do którego mogą przedostać się komórki nowotworowe. To badanie ma ogromne znaczenie dla określenia stopnia zaawansowania choroby i wyboru dalszego leczenia” - napisano w komunikacie.
Wielu pacjentów po raz pierwszy słyszy jego nazwę dopiero w gabinecie lekarskim po przeczytaniu wyniku badania histopatologicznego, mimo że jest to choroba wyjątkowo agresywna i rozwijająca się szybko.
Brak społecznej rozpoznawalności
Jak podkreślił prof. Piotr Donizy, właśnie ten brak społecznej rozpoznawalności jest jednym z największych problemów. Pacjenci wiedzą zwykle, że trzeba obserwować znamiona czy zmiany kojarzone z czerniakiem, tymczasem rak Merkla może wyglądać zupełnie inaczej - i właśnie dlatego łatwiej go przeoczyć.
Nowotwór ten powstaje z komórek neuroendokrynnych skóry. Najczęściej pojawia się w okolicy twarzy, na skórze głowy, szyi czy przedramion. Nie można go jednak sprowadzić wyłącznie do prostego skojarzenia z „rakiem od słońca”.
Dwa mechanizmy powstawania choroby
„W przypadku raka z komórek Merkla mówimy o dwóch głównych mechanizmach powstawania choroby. Jeden jest związany z promieniowaniem UV, drugi z infekcją poliomawirusem komórek Merkla. To sprawia, że jego biologia jest bardziej złożona niż w wielu innych nowotworach skóry” - wyjaśnił prof. Donizy.
Typowe objawy raka z komórek Merkla
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech raka z komórek Merkla jest tempo wzrostu. To nowotwór, który może rozwijać się bardzo szybko.
„W praktyce klinicznej zdarza się, że w ciągu kilku tygodni zmiana zwiększa się z ledwo widocznej kropki do kilku centymetrów. Pacjentowi może się wydawać, że to drobiazg, a tymczasem guz w krótkim czasie osiąga rozmiar, którego nie sposób zlekceważyć” - powiedział prof. Donizy.
Zmiana skórna w raku Merkla zwykle nie boli. Może mieć barwę czerwoną, różową, sino-fioletową albo kolor zbliżony do skóry. Niekiedy przypomina łagodny guzek lub torbiel. To jedna z głównych pułapek diagnostycznych. Brak bólu i brak typowego obrazu znanego z kampanii o czerniaku sprawiają, że pacjenci nie zawsze zgłaszają się do lekarza od razu.
Rak z komórek Merkla należy do nowotworów rzadkich, ale liczba rozpoznań stopniowo rośnie. Ma to związek m.in. ze starzeniem się populacji, większą czujnością onkologiczną oraz coraz lepszą diagnostyką patomorfologiczną.
Diagnostyka raka z komórek Merkla
W Polsce rozpoznaje się obecnie około 250 przypadków raka z komórek Merkla rocznie. „Podejrzewamy, że tych nowotworów jest więcej niż pokazują statystyki, bo część przypadków może w ogóle nie być właściwie rozpoznawana” - dodał prof. Donizy.
Kluczowym elementem diagnostyki raka z komórek Merkla jest badanie tzw. węzła wartowniczego. To pierwszy węzeł chłonny, do którego spływa chłonka z okolicy guza. Jeśli nowotwór zaczyna się rozsiewać, bardzo często właśnie tam pojawiają się pierwsze komórki rakowe.
Od wyniku tego badania zależy ocena stopnia zaawansowania choroby i plan dalszego leczenia. W przypadku raka z komórek Merkla ma to szczególne znaczenie, ponieważ pierwsze ogniska przerzutów mogą być mikroskopijne i niewidoczne w badaniach obrazowych.
„W raku z komórek Merkla w węźle wartowniczym szukamy nawet jednej komórki rakowej. To najlepiej pokazuje, jak dokładna musi być diagnostyka. Czasem nie chodzi o duży przerzut, ale o mikroskopijny ślad choroby, który decyduje o dalszym postępowaniu” - podkreślił naukowiec UMW.
Rekomendacje ekspertów EORTC
Nowe zalecenia przygotowane przez ekspertów EORTC mają ujednolicić sposób oceny węzła wartowniczego u pacjentów z rakiem z komórek Merkla w laboratoriach patomorfologii w całej Europie.
Dokument szczegółowo opisuje m.in. sposób przygotowania materiału, techniki krojenia węzłów chłonnych oraz wykorzystanie badań immunohistochemicznych pozwalających wykryć nawet bardzo małe ogniska przerzutów.
„Znaczenie tej publikacji wykracza poza samą diagnostykę histopatologiczną. To ważny krok w stronę bardziej jednolitych standardów postępowania w Europie, a jednocześnie dowód, że polscy naukowcy współtworzą rozwiązania mające realny wpływ na opiekę nad pacjentami” - czytamy w komunikacie.
„Rak z komórek Merkla jest chorobą rzadką, dlatego współpraca międzynarodowa ma ogromne znaczenie. Tylko dzięki wspólnym projektom i analizie doświadczeń wielu ośrodków możemy poprawiać diagnostykę i leczenie pacjentów” - podsumował prof. Donizy.
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak