Spis treści
Rekordowa liczba przeszczepów narządów w Polsce
To kolejny rok, kiedy przekroczono granicę 2 tys. transplantacji rocznie. Polskim transplantologom po raz pierwszy udało się tego dokonać w 2024 r., gdy przeszczepiono 2 197 narządów, które otrzymało 2 151 pacjentów. Według Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji „Poltransplant” w 2025 r. przeszczepiono 2 298 narządów wewnętrznych, które otrzymało 2 254 pacjentów.
Podwójne przeszczepy u pacjentów w 2025 r.
Ta różnica wynika z tego, że część narządów przeszczepiono podwójnie. W minionym roku 25 pacjentów otrzymało jednocześnie nerkę i trzustkę, 12 – nerkę i wątrobę, 5 – nerkę i serce oraz po jednym wątrobę z płucem oraz serce i płuco.
Więcej zmarłych potencjalnych dawców narządów
Tak znaczący wzrost liczby transplantacji w ostatnich latach stał się możliwy dzięki temu, że więcej szpitali na terenie całego kraju zgłasza zmarłych potencjalnych dawców. W 2025 r. po raz pierwszy liczba zgłoszonych zmarłych dawców przekroczyła 1000 i wyniosła 1021, z tego 781 było tzw. dawcami rzeczywistymi. Ta różnica wynika z kolei z tego, że nie wszyscy potencjalni dawcy są ostatecznie kwalifikowani do pobrania narządów.
Więcej zgłoszeń dawców było również w 2024 r. Wtedy zgłoszono 917 potencjalnych dawców narządów, a narządy pobrano od 710 zmarłych osób. Dla porównania: w 2022 r. było 445 dawców rzeczywistych oraz 640 zgłoszonych dawców, a przeszczepiono 1402 narządy. To w znacznym stopniu zasługa utworzenia stanowiska koordynatorów wojewódzkich ds. transplantacji, którzy przekonują do zgłaszania zmarłych dawców i koordynują transplantacje, rozmawiają także z rodzinami osób zmarłych, którzy potencjalnie mogą być dawcami narządów do przeszczepów.
Najczęściej przeszczepia się nerki i wątroby
Podobnie jak w latach poprzednich w 2025 r. najwięcej przeszczepiono nerek od zmarłych dawców (1227), wątroby (671), serca (169) oraz płuc (133). W 2024 r. wykonano 1132 przeszczepienia nerek, 615 wątroby, 201 serca oraz 147 płuc. Na wysokim poziomie od kilku lat utrzymują się przeszczepy wątroby. W 2007 r. wykonano 178 przeszczepów tego narządu, w 2015 już 314, a w 2023 r. odbyły się 523 transplantacje wątroby.
Od kilku lat rozwijane są też przeszczepy płuca. W 2007 r. przeprowadzono zaledwie 7 takich transplantacji, a w 2015 r. – 16. W 2021 r. mimo pandemii przeprowadzono 91 przeszczepów płuca, w 2021 - 68, a w 2022 r. - 93. Wzrosła także liczba przeszczepów tkanek oka. W 2025 r. wykonano 1654 takie transplantacje, a rok wcześniej – 1513.
Przeszczepy od żywych dawców
Gorzej jest z przeszczepami od żywych dawców, od lat wykonywanych u nas w znikomych ilościach w porównaniu do transplantacji narządów pozyskiwanych od zmarłych dawców. Przypada na nie nieco ponad 5 proc. wszystkich przeszczepów, czyli znacznie mniej niż w wielu innych krajach.
W 2025 r. przeszczepiono 69 nerek oraz 37 fragmentów wątroby pobranych od żywych dawców. Nieco lepiej pod tym względem było w 2024 r., gdy przeszczepiono 82 nerki oraz 24 fragmenty wątroby od żywych dawców. Podobnie było w latach poprzednich. W 2023 r. wykonano 78 transplantacji nerki oraz 27 fragmentów wątroby od żywych dawców. W 2022 r. odbyło się odpowiednio 73 i 28 takich zabiegów. To niewiele więcej niż w 2012 r., kiedy przeszczepiono 51 nerek i 14 fragmentów wątroby od żywych dawców.
Przeszczepy od żywych dawców to najczęściej transplantacje rodzinne. Narządy do takich operacji pozyskiwane są zwykle od osób z najbliższej rodziny, choć dopuszcza się dawców niespokrewnionych, np. małżonków.
Narządy przeszczepione od żywego dawcy mają tę ogromną zaletę, że zwykle dłużej działają w organizmie biorcy, aniżeli te pobrane od zmarłych. Nerki są sprawne średnio przez 15 lat, czyli o 5 lat dłużej w porównaniu z przeszczepami od dawcy zmarłego. Wynika to z tego, że na ogół można je wykorzystać w lepszym stanie, choćby dlatego, że w krótszym okresie są niedokrwione – zaledwie jedną godzinę, a nie kilkanaście godzin, a nawet dłużej, jak w przypadku narządu pozyskanego od osoby zmarłej.
Liczba pacjentów czekających na przeszczep
Na podobnym poziomie utrzymuje się liczba pacjentów oczekujących na przeszczep. Podobnie jak w latach poprzednich najwięcej osób – około 1 tysiąca – czeka na przeszczepienie nerki. Na transplantacje tkanek oka czeka zwykle 3,5 tys. osób. W grudniu 2025 r. na taki przeszczep oczekiwało 3 433 pacjentów.
Autor: Zbigniew Wojtasiński
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak