Spis treści
Węch jest jak opisywane przez Mickiewicza zdrowie - nie doceniamy go, dopóki go nie stracimy - podkreśla dr Marta Rokosz z UWr. Badania, w których uczestniczyła, wykazały, że trening węchowy zwiększa świadomość zapachów u dzieci, co potencjalnie może wpływać na ogólną jakość życia.
Zbadano, jaką rolę w funkcjonowaniu dzieci pełni węch
Zespół z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, kierowany przez dr hab. Annę Oleszkiewicz, prowadzi badania nad rolą węchu w funkcjonowaniu dzieci: jego znaczeniem w regulacji emocji, odbiorze smaków, relacjach społecznych, bezpieczeństwie oraz rozwoju poznawczym. Jak wyjaśniła PAP dr Rokosz, zainteresowanie tematyką węchu gwałtownie wzrosło po pandemii, kiedy wiele osób przekonało się, jak bardzo utrata tego zmysłu obniża komfort codziennego życia.
Covid uświadomił wielu osobom, jak wielkie jest znaczenie węchu dla codziennego funkcjonowania. Jego brak natychmiast odbiera przyjemność jedzenia, zmienia postrzeganie otoczenia, a nawet - pośrednio - relacje z innymi
- powiedziała dr Marta Rokosz.
12-tygodniowy trening węchu u dzieci
Naukowcy postanowili sprawdzić, czy prosty trening polegający na regularnym wąchaniu zapachów może wpłynąć na to, jak dzieci postrzegają bodźce węchowe w swoim otoczeniu. W badaniu wzięło udział 101 dzieci w wieku 6-9 lat, podzielonych na dwie grupy: badawczą i placebo.
Dzieci z grupy eksperymentalnej otrzymały zestaw czterech sztyftów zapachowych zawierających aromaty róży, cytryny, eukaliptusa i goździków. Grupa placebo dostała identycznie wyglądające, lecz bezwonne, zestawy. Uczestnicy mieli wąchać każdy ze sztyftów dwa razy dziennie przez ok. 30 sekund każdy, przez 12 kolejnych tygodni.
Po zakończeniu eksperymentu dzieci przeszły ponowne testy oceniające świadomość zapachów, umiejętność rozpoznawania woni oraz sprawność językową. Wyniki badania zostały opublikowane w czasopiśmie „Psychological Research”.
Dzieci częściej zauważały zapachy w swoim otoczeniu
Okazało się, że u uczestników poddanych prawdziwemu treningowi węchowemu lekko wzrosła świadomość zapachów w codziennym życiu. Oznacza to, że częściej zauważały je w swoim otoczeniu, zwracały na nie większą uwagę i deklarowały, że są dla nich ważne, np. podczas jedzenia, w kontakcie z innymi ludźmi czy w ocenie otoczenia.
Nie zaobserwowano natomiast zmian w umiejętności rozpoznawania konkretnych aromatów ani w zadaniach wymagających szybkiego wymyślania słów. Zdaniem badaczy sugeruje to, że trening węchowy wpływa przede wszystkim na świadomość i uwagę węchową, a zwiększenie uwagi kierowanej na zapachy może pośrednio poprawiać zdolności węchowe.
Trening węchowy a zdolność rozpoznawania emocji
Dr Rokosz zwróciła uwagę na efekty treningu węchowego zaobserwowane w innych obszarach funkcjonowania psychologicznego dzieci. - Zauważyliśmy również, że trening trochę poprawił u dzieci zdolność rozpoznawania emocji, natomiast nie miał wpływu na krótkotrwałą pamięć wizualną, słuchową ani węchową - powiedziała.
- Jest to więc dobra metoda rehabilitacyjna, wspierającą przede wszystkim osoby, które mają pewne trudności - obniżone zdolności poznawcze albo słabszy węch, ale nie sposób poprawy funkcjonowania u osób całkowicie zdrowych - wyjaśniła.
Badaczka podkreśliła, że węch wpływa na wiele obszarów życia, których zwykle wcale nie kojarzymy z tym zmysłem. Ma znaczenie nie tylko dla odczuwania przyjemności z jedzenia, ale też dla emocji, pamięci, bezpieczeństwa czy budowania relacji.
Na proces jedzenia składają się zarówno wrażenie smakowe, jak i węchowe. Kiedy tracimy węch, nie jesteśmy w stanie odróżniać aromatów (banan ma słodki smak, ale to aromat mówi nam, że ten owoc to banan a nie pomarańcza), więc spożywanie potraw przestaje sprawiać nam radość, znika przyjemność z gotowania i komentowania posiłków wspólnie z rodziną czy przyjaciółmi. Poza tym struktury mózgowe odpowiedzialne za węch są ściśle połączone z tymi odpowiedzialnymi za emocje i pamięć, dlatego jego utrata zaburza także te procesy
- powiedziała dr Rokosz.
Węch pełni funkcję ostrzegawczą
Węch jest również nieodłącznym elementem naszego systemu ostrzegania. Potrafi m.in. zidentyfikować ulatniający się gaz czy zepsute jedzenie. Jak wykazały badania, osoby pozbawione węchu są bardziej narażone na tego typu zagrożenia.
- Zaburzenia węchu powodują też, że ludzie mają trudności z oceną własnego zapachu, co może rodzić niepewność i obniżać nastrój. Może być im też trudniej funkcjonować w relacjach - dla osoby z normalnie funkcjonującym węchem zapach bliskiego człowieka jest źródłem komfortu - kiedy się przytulamy, działa jak dodatkowy czynnik wzmacniający więź - dodała.
Kobiety mają wyższe zdolności węchowe. Badacze chcą sprawdzić od kiedy
Jak podsumowała badaczka, węch to zmysł, o którym najłatwiej zapomnieć, pomimo tego jak mocno wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie. Jego znaczenie doceniają dopiero te osoby, które nagle go tracą.
Obecnie zespół z UWr prowadzi badania podłużne nad rozwojem zdolności węchowych, emocjonalnych i poznawczych u dzieci w wieku przedszkolnym. Wiedza na temat węchu w tej grupie wiekowej jest dość ograniczona i nie do końca wiadomo, jakie są wzajemne relacje pomiędzy tymi obszarami i jak wpływają na siebie nawzajem.
Badania te pozwolą m.in. odpowiedzieć na pytanie, na jakim etapie zaczynają pojawiać się różnice międzypłciowe, a więc od jakiego wieku dziewczynki częściej mają lepszy węch i większą świadomość zapachów niż chłopcy. - Kobiety z reguły mają wyższe zdolności węchowe. Badanie może wskazać, czy te różnice są wrodzone i występują od najmłodszych lat, czy pojawią się później, a więc mogą wynikać z socjalizacji, np. tego, że dziewczynki częściej uczestniczą w pracach w kuchni albo interesują się kosmetykami. Chcemy sprawdzić, na jakim etapie różnice zaczynają się ujawniać - powiedziała dr Rokosz.
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak