„Hipotermię pourazową rozpoznaje się u każdego poszkodowanego, u którego temperatura centralna spada poniżej 36 st. C”. Ratownik przestrzega przed groźnymi skutkami wychłodzenia

Od początku listopada z wychłodzenia zmarło w Polsce już 11 osób, tymczasem przed nami największe uderzenie zimna w tym sezonie. Warto wiedzieć, że o hipotermii można mówić już wtedy, gdy temperatura ciała spadnie poniżej 36 stopni Celsjusza. Co wtedy dzieje się z organizmem?

Hipotermia - grozi nam nie tylko przy ujemnych temperaturach

W nocy z poniedziałku na wtorek temperatura minimalna ma wynieść od około -16 st. C w centrum kraju i w rejonach podgórskich Sudetów, około -10 st. C na zachodzie, do około -4 st. C na południowym wschodzie i nad morzem.

Choć o hipotermii mówi się głównie zimą, gdy chwycą mrozy, w rzeczywistości hipotermię pourazową rozpoznaje się u każdego poszkodowanego, u którego temperatura centralna spada poniżej 36°C. Warto przy tym wiedzieć, że temperatura centralna to nie to samo, co temperatura powierzchniowa, rutynowo mierzona termometrem.

Dreszcze - pierwszy objaw wychłodzenia organizmu

Pierwszym objawem wychłodzenia organizmu są dreszcze. Gdy je odczuwamy, znajdźmy miejsce, w którym będziemy mogli się ogrzać. Gdy oprócz dreszczy pojawią się drżenie mięśni, zawroty głowy, dezorientacja i osłabienie - prawdopodobnie doszło już do łagodnej hipotermii.

Warto wiedzieć, że przebywanie w zimnej wodzie znacząco zwiększa ryzyko poważnego wychłodzenia organizmu. Woda chłodzi organizm 20 razy szybciej niż powietrze.

Czym jest hipotermia?

Hipotermia to medyczne określenie sytuacji, w której organizm traci ciepło szybciej, niż potrafi je wytwarzać, co prowadzi do spadku temperatury centralnej ciała poniżej 35 st. C. To granica, przy której mechanizmy termoregulacyjne człowieka zaczynają zawodzić, a podstawowe funkcje życiowe - od pracy serca po aktywność enzymatyczną - ulegają poważnym zaburzeniom. W praktyce klinicznej hipotermia nie jest tylko „uczuciem zimna” - to potencjalnie zagrażający życiu stan, który wymaga szybkiej diagnozy i adekwatnego leczenia.

U podstaw tego zjawiska leży fizjologia: ciało człowieka dąży do utrzymania temperatury około 37 st. C, co jest kluczowe dla optymalnej pracy układów metabolicznych i enzymatycznych.

Rodzaje hipotermii

Współczesne podręczniki medyczne oraz praktyka ratownicza klasyfikują hipotermię według głębokości obniżenia temperatury:

• w hipotermii łagodnej temperatura wynosi 32-35 st. C,
• w hipotermii umiarkowanej 28–32 st. C,
• w hipotermii głębokiej poniżej 28 st. C.

Nie jest to podział umowny - różne przedziały korelują ze zmianami w funkcjach biologicznych i ryzykiem powikłań.

Hipotermia to nie tylko ekstremalnie niskie temperatury

W wywiadzie udzielonym podczas Ogólnopolskiego Kongresu Ratowników Medycznych dr n. med. Tomasz Sanak, ratownik medyczny i adiunkt Zakładu Medycyny Katastrof Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego podkreślał, że pojęcie hipotermii pourazowej odnosi się do temperatury poniżej 36 st. C, a nie tylko do sytuacji ekstremalnie niskich temperatur powietrza. Mówił wprost: „(...) hipotermię pourazową rozpoznaje się u każdego poszkodowanego, u którego temperatura centralna spada poniżej 36 st. C!”. Jego wypowiedź obala popularny mit i przypomina, jak subtelne i nie zawsze oczywiste są kliniczne realia hipotermii.

Groźne skutki hipotermii

Konsekwencje hipotermii na poziomie biologicznym są dramatyczne. W miarę spadku temperatury ciało przechodzi kolejne fazy „wyłączenia” procesów życiowych. Funkcje układu sercowo-naczyniowego zwalniają, pojawiają się bradykardia, osłabienie skurczów serca i zaburzenia rytmu, które mogą prowadzić do migotania komór. Układ oddechowy reaguje spowolnieniem oddychania i obniżeniem skuteczności wymiany gazowej. W końcowych stadiach hipotermii nawet podstawowe mechanizmy komórkowe działają znacznie wolniej, co zagraża przeżyciu chorego.

Jak rozpoznaje się hipotermię? Zwykły termometr nie wystarczy

Rozpoznanie hipotermii opiera się na pomiarze temperatury centralnej ciała, najlepiej wykonanego za pomocą sondy przełykowej, pęcherzowej lub w błonie bębenkowej. Te metody dają wiarygodne odczyty, które pozwalają lekarzom prawidłowo sklasyfikować stan pacjenta.

Jak wygląda leczenie hipotermii?

Podejście terapeutyczne do hipotermii zależy od jej stopnia. W łagodnych przypadkach wystarcza zazwyczaj tzw. bierne odgrzewanie - usunięcie z zimna, osuszenie pacjenta, zastosowanie izolacji termicznej i ciepłego otoczenia. W umiarkowanej i głębokiej hipotermii konieczne jest aktywniejsze odgrzewanie: stosuje się ogrzewane koce, nadmuch ciepłego powietrza, a w warunkach szpitalnych także ciepłe płyny dożylne.

Gdy hipotermia jest ciężka, a zaburzenia funkcji życiowych - szczególnie układu krążenia - poważne, medycyna dysponuje zaawansowaną technologią. Krążenie pozaustrojowe (ECMO/ECLS) stało się jednym z najskuteczniejszych sposobów leczenia pacjentów z hipotermią głęboką, dając zespołom medycznym narzędzie do stopniowego, kontrolowanego podnoszenia temperatury bez wywoływania nagłych zmian hemodynamicznych. Dzięki temu możliwe jest utrzymanie perfuzji narządowej i wymiany gazowej, nawet gdy naturalne mechanizmy organizmu nie funkcjonują prawidłowo.

Temperatura jej ciała spadła do 13,7 st. C, wróciła do pełni zdrowia

Warto przy tym zwrócić uwagę na przypadki kliniczne, które rzucają światło na możliwości ludzkiego organizmu. Słynna historia Anny Baagenholm, szwedzkiej radiolożki, która przeżyła po ponad 80 minutach uwięzienia pod lodem i spadku temperatury ciała do około 13,7 st. C, stała się ilustracją nie tylko ekstremalnej hipotermii, lecz także roli szybkiej i zaawansowanej opieki medycznej. Po wydobyciu pacjentka przeszła dziewięciogodzinną, intensywną terapię, po której wróciła do zdrowia bez trwałych uszkodzeń neurologicznych.

Kardiolog prowadzący jej leczenie komentował potem, że czas, przez który organizm pozostawał wychłodzony, zanim doszło do zatrzymania krążenia, był kluczowy dla ochrony mózgu przed trwałym uszkodzeniem.

Hipotermia może być stosowana w ramach terapii

Również w intensywnej medycynie ratunkowej wykorzystuje się hipotermię w sposób kontrolowany. Termin „terapeutyczna hipotermia” odnosi się do medycznie indukowanego obniżenia temperatury ciała w celu ochrony mózgu po zatrzymaniu krążenia lub ciężkich urazach neurologicznych. Badania pokazują, że umiarkowane obniżenie temperatury może zmniejszyć tempo metabolizmu mózgu, ograniczyć obrzęk i spowolnić kaskadę uszkodzeń po niedotlenieniu.

Hipotermia jest więc zarówno biologicznym wyzwaniem, jak i narzędziem terapeutycznym. W warunkach niekontrolowanych - takich jak przypadkowa ekspozycja na zimno - może prowadzić do ciężkich powikłań i śmierci. W warunkach klinicznych - jeśli jest precyzyjne monitorowana i kontrolowana - staje się elementem ratowania życia i minimalizowania uszkodzeń narządowych.

Powiązane

Marta Morświnek

Zimą brakuje ci energii i tyjesz bez powodu? Te produkty naprawdę robią różnicę

Paula Nowak

Te choroby "budzą się", gdy robi się zimno. Objawy mogą wrócić ze zdwojoną siłą

Ewa Kranz

Zimą nasz nos pracuje na pełnych obrotach, dlatego warto zrozumieć, czego potrzebuje - przed przeziębieniem, w trakcie i po nim

Zapisz się na newsletter

Chcesz wiedzieć jak dbać o swoje zdrowie? Chcesz uniknąć błędów żywieniowych? Być na czasie z najnowszymi zmianami w przepisach prawa medycznego, farmaceutycznego i praw pacjenta? Zapisz się na nasz newsletter i otrzymuj rzetelne informacje prosto na swoją skrzynkę.

Zapoznałam/łem się z treścią regulaminu i akceptuję jego postanowienia

Zaznacz wymagane zgody

Zapisz się

Zapisując się na newsletter wyrażasz zgodę na otrzymywanie treści reklam również podmiotów trzecich

Administratorem danych osobowych jest INFOR PL S.A. Dane są przetwarzane w celu wysyłki newslettera. Po więcej informacji kliknij tutaj.

Potwierdź zapis

Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.

Coś poszło nie tak

Spróbuj ponownie