Spis treści
Kontrola NIK
Sejmowa Komisja Polityki Senioralnej wysłuchała w środę informacji Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli „Funkcjonowanie opieki nad osobami starszymi z chorobami neurodegeneracyjnymi oraz wsparcie ich opiekunów”.
Z raportu NIK wynika, że „do kwietnia 2024 r. ministerstwa odpowiedzialne za politykę zdrowotną i społeczną nie współpracowały ze sobą w tym zakresie, mimo że już w 2018 r. zostały do tego zobowiązane przez rząd, a podejmowane przez te resorty działania nie uwzględniały ani skali, ani specyficznych potrzeb tej konkretnej grupy chorych i ich opiekunów”.
„Mogli oni korzystać ze świadczeń zdrowotnych i społecznych jedynie na zasadach ogólnych, standardowo dostępnych dla osób chorych i starszych” – wskazała NIK.
Czym są choroby neurodegeneracyjne?
Choroby neurodegeneracyjne (ChND), w tym otępienne, to grupa wrodzonych lub nabytych chorób układu nerwowego związanych z postępującym uszkodzeniem struktur i funkcji neuronów. Najczęściej występujące to: choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, otępienie czołowo-skroniowe, stwardnienie zanikowe boczne i pląsawica Huntingtona. Powodują one m.in. długoterminowe i często postępujące obniżenie zdolności myślenia i zapamiętywania, kłopoty z komunikacją i utratę aktywności, co jest na tyle poważne, że utrudnia, a często uniemożliwia samodzielne funkcjonowanie.
Brakuje odpowiedniej diagnostyki
NIK wskazała, że niezbędna w tego typu schorzeniach jest przede wszystkim wczesna diagnostyka, która pozwala na szybkie rozpoczęcie leczenia.
„Tymczasem niemal żaden z lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w trzech skontrolowanych przez NIK placówkach nie oceniał stanu funkcji poznawczych pacjentów w wieku senioralnym (60 lat i więcej), a także nie korzystał ze standaryzowanych testów” – wskazano w raporcie.
Zwrócono uwagę, że pomimo potrzeby długofalowej opieki i pomocy w pielęgnacji osobistej czy w zajęciach domowych i wsparcia emocjonalnego, chorzy mogli liczyć na wsparcie państwa jedynie w ograniczonym zakresie.
NIK zwróciła uwagę, że prace nad projektem zintensyfikowano dopiero w trakcie prowadzonej w 2024 r. kontroli.
Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych
„Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych, polityka publiczna do roku 2030” został uchwalony przez rząd dopiero 11 grudnia 2025 r.
Według raportu NIK „tylko skoordynowane wykorzystanie zasobów systemu ochrony zdrowia i pomocy społecznej jest w stanie zapewnić chorym właściwą opiekę medyczną i socjalną, a ich opiekunom – efektywne wsparcie”.
„W tym celu konieczne jest podjęcie przez Ministra Zdrowia oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwałej i ścisłej współpracy, której efektem będzie opracowanie, wdrożenie i realizowanie działań skierowanych do tej grupy osób. W tworzenie odpowiedniego modelu opieki niezbędne jest również zaangażowanie samorządów lokalnych i organizacji pozarządowych” – przekazała NIK.
Ilu osób dotyczy problem?
Według danych Ministerstwa Zdrowia na koniec 2024 r. w Polsce cierpiało na choroby neurodegeneracyjne 680 tys. osób (w tym 226 tys. na chorobę Alzheimera, z czego 205 tys. osób starszych). To więcej o 32 tys. niż w 2022 r. Dotyczy to tylko osób zdiagnozowanych.
Według szacunków Institute for Health Metrics and Evaluation (niezależny, globalny instytut badawczy przy Uniwersytecie Waszyngtońskim), w 2019 roku w Polsce na chorobę Alzheimera lub choroby pokrewne chorowało 585 tys. osób, podczas gdy z danych NFZ wynikało, że jedynie 379 tys.
Decyzje resortu zdrowia
NIK zwróciła uwagę, że „Minister Zdrowia zrezygnował z wdrożenia opracowanego w 2022 r. programu pilotażowego wczesnego wykrywania zaburzeń otępiennych u osób po 60. roku życia z podejrzeniem deficytu funkcji poznawczych”, uzasadniając to „koniecznością przeformułowania jego pierwotnych założeń”.
U żadnego z 230 pacjentów w wieku 75 plus, których dokumentację medyczną NIK skontrolowała, nie odnotowano przeprowadzenia wstępnej oceny geriatrycznej.
„Tłumaczono, że w województwach objętych kontrolą nie powstały Centra Zdrowia 75 plus (kluczowy element ustawy o opiece geriatrycznej, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r.), a zatem nie było konieczności wystawiania do nich skierowań, które powinny zawierać taką ocenę” – czytamy w raporcie NIK.
Kontrola przeprowadzona przez NIK pokazała również, że „w latach 2022-2024 kolejni ministrowie zdrowia m.in. nie włączyli świadczeń opieki zdrowotnej realizowanych w dziennych domach opieki medycznej do koszyka świadczeń gwarantowanych, nie opracowali standardów opieki dla osób z zespołami otępiennymi (w tym opieki domowej), nie włączyli opiekunów medycznych do personelu udzielającego świadczeń gwarantowanych w ramach opieki długoterminowej oraz opieki paliatywnej i hospicyjnej udzielanych w warunkach domowych, nie opracowali standardu dziennych centrów wsparcia pamięci, nie opracowali kompleksowej informacji na temat systemu wsparcia zdrowotnego dla osób starszych i ich opiekunów oraz systemu jej aktualizacji, w 2024 r. nie powołali Krajowej Rady do Spraw Opieki Geriatrycznej, wskazanej w ustawie o szczególnej opiece geriatrycznej”.
Z uwagi na wyniki badania ankietowego Najwyższa Izba Kontroli rekomenduje przeszkolenie funkcjonariuszy straży gminnych/miejskich, policji oraz Państwowej Straży Pożarnej w zakresie kontaktów oraz postępowania z osobami starszymi z chorobami neurodegeneracyjnymi.
NIK wskazała, że „w zainicjowanych rządowych programach, z których mogli korzystać chorzy i ich opiekunowie, nie przewidziano rozwiązań dla tej konkretnej grupy osób, uwzględniających jej specyficzne problemy”. Dodała, że także „marszałkowie trzech kontrolowanych województw nie podejmowali działań bezpośrednio nakierowanych na osoby starsze z ChND oraz ich opiekunów”.
Chorzy na Alzheimera oraz ich opiekunowie są pozostawieni bez wsparcia
W 2016 r. 59 proc. badanych wskazało, że chorzy na Alzheimera oraz ich opiekunowie są pozostawieni bez wsparcia, tymczasem w 2024 r. było to już 76 proc. Ankietowani zwrócili również uwagę na trudności w dostępie do: ośrodków opieki całodobowej, domów pomocy społecznej oraz leczenia w zakładach opiekuńczo-leczniczych.
Okres objęty kontrolą NIK obejmował lata 2022-2024. Skontrolowała ona Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, trzy urzędy marszałkowskie, trzy placówki podstawowej opieki zdrowotnej, trzy ośrodki pomocy społecznej oraz trzy organizacje pozarządowe. Przeprowadziła również badania ankietowe, które objęły gminy, miejskie i powiatowe komendy Państwowej Straży Pożarnej oraz policji z terenu trzech województw – wielkopolskiego, podkarpackiego i śląskiego. Na zlecenie NIK we wrześniu 2024 r. agencja Opinia24 przeprowadziła również badanie społecznej świadomości na temat ChND, w tym choroby Alzheimera, oraz ocenę sytuacji chorych na chorobę Alzheimera i ich opiekunów, którego wyniki porównano z wynikami badania społecznego przeprowadzonego podczas kontroli NIK w 2016 r.
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak