Spis treści
Naukowcy przeprowadzili retrospektywne badanie, które dotyczyło dwuletniej serii donacji celowych - co oznacza oddanie krwi ze wskazaniem biorcy. Badali dane z jednego ośrodka, Vanderbilt University Medical Center (VUMC), gdzie udokumentowanym uzasadnieniem była odmowa skorzystania ze standardowego zapasu krwi z powodu obaw związanych z „zaszczepioną krwią” po pandemii COVID-19.
Bezpieczeństwa transfuzji krwi
To zjawisko stanowi znaczące odejście od ustalonych protokołów bezpieczeństwa transfuzji i praktyki medycznej opartej na dowodach, przypominając nieco obawy dotyczące bezpieczeństwa krwi obserwowane na początku epidemii HIV/AIDS.
„W Stanach Zjednoczonych i innych krajach o wysokich dochodach bezpieczeństwo i dostępność krwi zależą zasadniczo od anonimowego, dobrowolnego i nieodpłatnego oddawania krwi. Model ten opiera się na zasadach altruizmu i solidarności społecznej i okazał się wysoce skuteczny w utrzymaniu bezpieczeństwa krwi poprzez rygorystyczne badania przesiewowe dawców, testy na choroby zakaźne i nadzór nad jakością” – czytamy w artykule.
Postępy w badaniach przesiewowych dawców i w testach sprawiły, że krew od ochotników jest wyjątkowo bezpieczna, a resztkowe ryzyko zakażenia w przeliczeniu na jednostkę szacuje się na mniejsze od 1 na 1 milion w przypadku głównych wirusów przenoszonych drogą transfuzji.
Prośby o krew od „niezaszczepionych” dawców
Prośby o krew od „niezaszczepionych” dawców stały się nowym, powracającym wyzwaniem dla służb transfuzjologii i lekarzy. Co więcej, ostatnie propozycje legislacyjne w wielu stanach USA miały na celu wprowadzenie obowiązku takich udogodnień.
Organizacje regulacyjne i zawodowe sprzeciwiały się tym nieopartym na dowodach przepisom, podkreślając, że centra krwiodawstwa nie rejestrują ani nie przekazują informacji o statusie szczepienia dawców przeciwko COVID-19, a dowody wskazują, że transfuzja od zaszczepionych dawców nie stanowi wyjątkowego ryzyka.
W okresie objętym badaniem bank krwi VUMC otrzymał łącznie 144 856 jednostek produktów krwiopochodnych, z czego jednostki od dawców celowych stanowiły 0,03 proc. (48/144 856).
Stan kliniczny dwóch pacjentów (w tym jednego dziecka) pogorszył się z powodu odmowy przyjęcia standardowych składników, a jeden pacjent pediatryczny otrzymał transfuzję odbiegającą od instytucjonalnych wytycznych transfuzji, aby uniknąć dezaktualizacji. U dwojga dzieci doszło do opóźnienia lub odwołania operacji z powodu konieczności zmiany terminu operacji ze względu na niedostępność wymaganych składników krwi.
Jak wskazują autorzy, prośby o krew od niezaszczepionych dawców wiązały się z opóźnieniami w opiece, eskalacją i nieefektywnością. „Dlatego systemy opieki zdrowotnej powinny wdrożyć ujednolicone ścieżki poradnictwa, dokumentacji i eskalacji, zgodne z obowiązującymi wytycznymi” - napisali.
Ponieważ statusu szczepienia nie można zweryfikować za pomocą standardowych kanałów dystrybucji krwi, pacjenci poszukujący krwi „niezaszczepionej” coraz częściej uciekają się do znanych sobie dawców.
Badania nad HIV/AIDS
Podczas wcześniejszych badań nad HIV/AIDS autorzy zaobserwowali, że celowane donacje, szczególnie od członków rodzin, wiązały się z wyższymi dodatnimi wynikami markerów chorób zakaźnych niż dobrowolne, anonimowe donacje.
„Pogorszenie stanu klinicznego obserwowane w tej serii, w tym wstrząs hemodynamiczny i ciężka niedokrwistość objawowa podczas oczekiwania na jednostki celowe, podważa twierdzenia niektórych grup, że celowe donacje bez wskazań medycznych są łagodnym lub niskim ryzykiem” – zaznaczają autorzy.
Szczepionki przeciwko COVID-19
Co istotne, składniki szczepionki przeciwko COVID-19 nie pozostają we krwi przez dłuższy czas, a przeciwciała wytwarzane w wyniku szczepienia działają podobnie do tych wytwarzanych w wyniku naturalnej infekcji. Tak jak członkowie rodziny lub przyjaciele, którzy oferują lub zgadzają się na oddanie krwi na zlecenie, mogą niechętnie przyznawać się do ryzykownych zachowań (i wyższego ryzyka chorób zakaźnych) - tak samo mogą fałszywie zaprzeczyć, że zostali zaszczepieni przeciwko COVID-19, jeśli zostaną o to bezpośrednio poproszeni.
Jak wykazały wcześniejsze badania, bezpieczeństwo transfuzji od dawców zaszczepionych czy wcześniej zakażonych nie wiązało się z niekorzystnymi skutkami dla pacjentów.
Zdaniem autorów prośby o krew od osób niezaszczepionych wynikają z dezinformacji, wahania przed szczepieniami i szerszej erozji zaufania do wiedzy naukowej i medycznej. Jak zaobserwowali, trendy te mają namacalne implikacje kliniczne, w tym opóźnienia w opiece, trudności logistyczne i potencjalne zagrożenia dla bezpieczeństwa pacjentów. Pojawiają się mierzalne szkody, nieefektywne wykorzystanie zasobów i luki w nadzorze w systemach opieki zdrowotnej. Dlatego istnieje pilna potrzeba ciągłej edukacji pacjentów i społeczeństwa, wzmocnienia praktyk transfuzji opartych na dowodach naukowych oraz polityki, która priorytetowo traktuje bezpieczeństwo, równość i rzetelność naukową. Potrzebna jest standaryzacja i ujednolicenie polityki centrów krwiodawstwa, a nie zróżnicowanie na poziomie instytucjonalnym, aby decyzje były podejmowane w oparciu o przesłanki medyczne, a nie zróżnicowanie polityki, które pomija ekspertów w dziedzinie transfuzji.
To nie tylko chroniłoby pacjenta, ale także pełniłoby funkcję ochronną dla lekarzy, którzy mogą być pod presją, aby uwzględniać prośby niemające medycznego uzasadnienia.
Niezbędna wydaje się także edukacja amerykańskich polityków - sugerują autorzy analizy - ponieważ kilka stanów, w tym Oklahoma, Tennessee, Kentucky, Utah, Montana i Wyoming, rozważało przepisy umożliwiające pacjentom zamawianie krwi niezaszczepionej. Projekty te nie zostały uchwalone do początku 2026 roku.
Paweł Wernicki (PAP)
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak