Spis treści
Z punktu widzenia osób z niepełnosprawnościami istotne są szczególnie te przepisy, które wejdą w życie 13 kwietnia 2026 r. i 1 stycznia 2027 r. (ustawa zawiera też szereg przepisów przejściowych).
ZUS dla osób z niepełnosprawnościami. Co się zmienia od 13 kwietnia 2026 r.?
Nowe przepisy wprowadzają możliwość wydawania orzeczeń nie tylko przez lekarzy orzeczników, ale – w określonych sprawach – również przez osoby wykonujące samodzielne zawody medyczne. Chodzi tu o pielęgniarki (w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji) i fizjoterapeutów (w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS). Zmienią się również wymagane kwalifikacje zawodowe lekarzy orzeczników.
Orzekanie w ZUS z rewolucyjnymi zmianami od 1 stycznia 2027 r.
Chociaż zakładano, że ta reforma wejdzie w życie wcześniej, to finalnie doczeka się realizacji w przyszłym roku. Po zmianach zasadą będzie jednoosobowe orzekanie w obu instancjach. Aktualnie jednoosobowo orzekają lekarze, sprzeciw i zarzuty od tych orzeczeń rozpatrują zaś komisje lekarskie ZUS. Od 1 stycznia 2026 r. będzie istniała możliwość skierowania sprawy do rozpatrzenia przez trzech lekarzy orzeczników orzekających łącznie, ale tylko w sprawach szczególnie skomplikowanych.
Postępowanie związane z wydaniem orzeczenia badanie będzie można przeprowadzić z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, jeżeli ten sposób badania umożliwi dokonanie prawidłowej i kompleksowej oceny okoliczności wynikających z celu, dla którego jest wydawane orzeczenie.
Nowe przepisy wprowadzają też maksymalne terminy na wydanie orzeczenia (30 dni) oraz możliwość wniesienia ponaglenia przez osobę zainteresowaną w przypadku przekroczenia tego terminu.
Jak obecnie wygląda procedura orzekania w ZUS?
Procedura orzecznicza w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych rozpoczyna się, gdy osoba z niepełnosprawnością składa wniosek o świadczenie np. rentę. W pierwszej instancji orzeczenia wydają lekarze orzecznicy ZUS (jednoosobowo), a w drugiej – komisje lekarskie ZUS (w składzie trzyosobowym). Przy ocenie niezdolności do pracy lub samodzielnej egzystencji bierze się pod uwagę szereg kryteriów takich jak m.in. stopień naruszenia sprawności organizmu i możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności poprzez leczenie i rehabilitację.
Co do zasady orzeczenia wydawane są na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku i bezpośredniego badania. Wyjątkowo jednak, jeżeli dokumentacja dołączona do wniosku jest wystarczająca, aby wydać orzeczenie, można to zrobić to zrobić bez badania bezpośredniego. Możliwe jest też przeprowadzenie badania w miejscu zamieszkania osoby z niepełnosprawnością ze względu na jej stan zdrowia potwierdzony odpowiednim zaświadczeniem lekarskim.
Świadczenia z ZUS dla osób z niepełnosprawnościami w 2026 r. [LISTA]
Jakie świadczenia może otrzymać osoba z niepełnosprawnością, gdy posiada odpowiednie orzeczenie?
Świadczenie wspierające
Posiadanie orzeczenia ZUS o niezdolności do pracy lub orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji umożliwia osobie z niepełnosprawnością ubieganie się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Taki dokument wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON). Od liczby punktów w decyzji zależy wysokość świadczenia, która jest też powiązana z aktualną kwotą renty socjalnej. W 2026 r. świadczenie wspierające jest już dostępne dla kolejnej grupy osób, czyli tych, które w decyzji WZON otrzymały od 70 do 76 punktów. Do końca lutego 2026 r. wysokość świadczenia dla tych progów wyniesie odpowiednio 752 i 1128 zł. Najwyższa kwota świadczenia wspierającego to aktualnie 4134 zł. Zostanie ona podwyższona od 1 marca 2026 r. wskutek waloryzacji renty socjalnej. Aby uzyskać świadczenie, poza decyzją WZON, konieczny jest wniosek do ZUS.
Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji
Świadczenie uzupełniające, często nazywane „500 plus”, ZUS wypłaca osobom, posiadającym:
• orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji lub
• orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji lub
• orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji lub
• orzeczenie o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Ponadto suma świadczeń pieniężnych finansowanych ze środków publicznych, nie może przekraczać kwoty 2552,39 zł. Limit ten również podlega corocznej waloryzacji. Gdy łączna kwota brutto takich świadczeń wynosi więcej niż 2052,39 zł, a nie przekracza 2552,39 zł, wysokość świadczenia uzupełniającego będzie niższa niż 500 zł. Katalog form wsparcia, które obniżają wysokość świadczenia uzupełniającego, można znaleźć na stronie internetowej ZUS.
Renta z tytułu niezdolności do pracy
Aby otrzymać taką rentę, trzeba spełnić kilka wymogów, przede wszystkim mieć wymagany staż ubezpieczeniowy. Ponadto, niezdolność do pracy powinna powstać w okresie składkowym lub nieskładkowym albo w ciągu 18 miesięcy od zakończenia takiego okresu. Renta z tytułu niezdolności do pracy nie przysługuje osobom, które są uprawnione do emerytury (z wyjątkiem emerytur pomostowych). Najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (od 1 marca 2025 r. do 28 lutego 2026 r.) wynosi 1878,91 zł brutto. W każdym przypadku ZUS rentę wylicza indywidualnie w oparciu o staż ubezpieczenia, wysokość zarobków i kwotę bazową.
Dodatek pielęgnacyjny
Dodatek pielęgnacyjny to świadczenie dla osób całkowicie niezdolnych do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. ZUS wypłaca też takie świadczenie osobom, które ukończyły 75 lat (w takim przypadku dodatek nie wymaga składania wniosku). Aktualnie dodatek pielęgnacyjny wynosi 348,22 zł brutto i podlega corocznej marcowej waloryzacji. Co ważne, osoby z dodatkiem pielęgnacyjnym nie mogą otrzymywać zasiłku pielęgnacyjnego z gminy.
Renta socjalna
Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:
• przed ukończeniem 18. roku życia;
• w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia;
• w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.
Rentę socjalną ZUS przyznaje na stałe bądź okresowo. Od 1 marca 2024 r. renta socjalna wynosi 1878,91 zł (brutto).
Część osób uprawnionych do renty socjalnej w 2025 r. może pobierać dodatek dopełniający. Są to osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji. Od 1 stycznia 2025 r. dodatek dopełniający wynosi 2520 zł brutto a od 1 marca 2025 r. - 2610,72 zł brutto.
Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r., poz. 26)
Polecamy: Kalendarz 2026
![Te świadczenia i ulgi przysługują osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w 2026 [LISTA]](https://webp-konwerter.incdn.pl/eyJmIjoiaHR0cHM6Ly9nLmluZm9yLnBs/L3AvX2ZpbGVzLzM4OTkxMDAwLzIwMjYt/bmllcGVsbm9zcHJhd25vc2MtbmllcGVs/bm9zcHJhd25pLTM4OTkxMzQ1LmpwZyJ9.jpg)
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak