Spis treści
Co daje bezterminowe orzeczenie?
Bezterminowe orzeczenie o niepełnosprawności oznacza realną zmianę w codziennym funkcjonowaniu osób chorych i ich rodzin. Przede wszystkim znika obowiązek cyklicznego stawiania się przed komisją i ponownego kompletowania dokumentacji medycznej. Orzeczenie nie wygasa, a prawa do świadczeń nie są uzależnione od kolejnych ocen. To szczególnie istotne w przypadku chorób o nieodwracalnym przebiegu, gdzie poprawa stanu zdrowia nie jest możliwa.
W praktyce oznacza to ciągłość wypłaty świadczeń (np. renty socjalnej, świadczenia uzupełniającego), bezpieczeństwo prawne oraz możliwość planowania życia zawodowego, opieki i leczenia bez ryzyka utraty uprawnień.
Dwie listy – dlaczego 150 i 58?
Nowe przepisy wprowadziły jasny podział na dwie grupy schorzeń, co miało zakończyć wieloletni chaos orzeczniczy. Lista A obejmuje 150 chorób o trwałym, postępującym lub wrodzonym charakterze. W tych przypadkach orzecznicy mają podstawę do wydania orzeczenia bezterminowego oraz wpisania konieczności stałej opieki i ograniczonych możliwości rehabilitacji.
Lista B zawiera 58 chorób, których przebieg może się zmieniać w czasie. Choć również wiążą się z poważnymi ograniczeniami, wymagają okresowej weryfikacji stanu zdrowia. Dlatego w tych przypadkach orzeczenie jest wydawane na czas określony, najczęściej od 3 do 7 lat.
Skąd wziąć pełną listę?
Wykazy chorób stanowią załączniki do wspomnianego rozporządzenia. Załącznik A wymienia 150 schorzeń uprawniających do bezterminowego orzeczenia, Załącznik B – 58 schorzeń dających prawo do orzeczenia na czas określony. Ministerstwo udostępnia te załączniki w wersji elektronicznej; linki prowadzą do oficjalnego dziennika ustaw. Poniżej prezentujemy wybrane przykłady chorób z obu list.
Choroby z listy A – bezterminowe orzeczenia
Lista A obejmuje przede wszystkim choroby o stałym, nieodwracalnym przebiegu, czyli rzadkie schorzenia genetyczne, uwarunkowane zespoły metaboliczne, poważne wady rozwojowe, choroby neurodegeneracyjne czy zespoły chromosomalne. Wśród najważniejszych znajdują się m.in.:
- Choroby neurologiczne i genetyczne: rdzeniowy zanik mięśni (SMA), choroba Charcot–Marie–Tootha, ataksja Friedreicha, dystrofia mięśniowa Duchenne’a, choroba Huntingtona (postać młodzieńcza) czy pląsawica Hallervordena-Spatza. Choroby te powodują postępujący zanik mięśni lub degenerację układu nerwowego, przez co stan zdrowia stale się pogarsza.
- Zespoły metaboliczne i rzadkie choroby przemiany materii: fenyloketonuria (PKU), mukopolisacharydozy (np. MPS typu I, II, III), tyrozynemia typu I, choroba Gauchera, choroba Wilsona oraz gangliozydozy typu GM1 i GM2. Są to poważne wrodzone defekty enzymatyczne skutkujące upośledzeniem pracy wielu narządów.
- Zespoły uwarunkowane chromosomalnie: zespół Downa, zespół Angelmana, zespół Cornelii de Lange, zespół Williamsa, zespół Wolfa–Hirschhorna, zespół DiGeorge’a i zespół Kabuki. Zespoły te charakteryzują się stałymi zaburzeniami rozwoju fizycznego i intelektualnego.
- Poważne choroby układu kostnego i tkanki łącznej: wrodzona łamliwość kości (osteogenesis imperfecta), włókniejące zapalenie mięśni (fibrodysplasia ossificans progressiva), achondroplazja i inne chondrodysplazje. Są to schorzenia powodujące znaczne deformacje i ograniczenia ruchowe.
- Zaburzenia neurologiczne u dzieci: zespół Rett, zespół Mowat–Wilson, pląsawica Hallervordena-Spatza czy zespół Dravet (padaczka lekooporna). Ze względu na ciężkie objawy dzieci otrzymują orzeczenie do 16 roku życia.
Ta kategoria obejmuje także wiele innych chorób wymienionych w załączniku A, np. zespół Aicardi‑Goutièresa, choroba Krabbego, zespół Alstroma, klątwa Ondyny, mukowiscydoza, wrodzone miopatie oraz rzadkie encefalopatie mitochondrialne.
Choroby z listy B – uprawnienia na czas określony
Lista B obejmuje 58 chorób, których przebieg może być zmienny; wymagają one kontrolowania stanu zdrowia i dlatego orzeczenie jest wydawane na określony czas. Do tej grupy zaliczono m.in.:
- Zaawansowane choroby nowotworowe (np. IV stopień raka lub glejaka),
- Amputacje kończyn i ciężkie urazy powypadkowe,
- Schyłkową niewydolność nerek wymagającą dializ,
- Niektóre zespoły padaczkowe o różnorodnym przebiegu.
Choć osoby z tej listy nie otrzymują bezterminowego orzeczenia, ich dokument nadal zawiera punkty 7 i 8 (prawo do stałej opieki i pierwszeństwa w rehabilitacji). W praktyce oznacza to, że mogą korzystać z podobnych uprawnień jak osoby z listy A, jednak muszą co pewien czas ponawiać orzeczenie.
Co się zmieniło w praktyce od 2025 roku?
Wprowadzenie jednolitej listy chorób zmieniło nie tylko przepisy, ale też codzienną praktykę komisji orzekających. Od sierpnia 2025 r. zespoły mogą wydawać orzeczenia wyłącznie na podstawie dokumentacji medycznej, bez osobistego badania, jeśli dokumenty są kompletne i jednoznaczne. To szczególnie ważne dla osób z ciężkimi schorzeniami neurologicznymi, genetycznymi i metabolicznymi, dla których każda wizyta w komisji była dodatkowym obciążeniem zdrowotnym.
Jak uzyskać bezterminowe orzeczenie w 2026 roku?
Wniosek składa się do powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. Największe znaczenie ma kompletna dokumentacja medyczna potwierdzająca rozpoznanie choroby ujętej w załączniku A do rozporządzenia. Jeśli komisja potwierdzi zgodność diagnozy z wykazem, powinna wydać orzeczenie bezterminowe. W przypadku odmowy lub wydania orzeczenia czasowego mimo spełnienia warunków, przysługuje odwołanie do wojewódzkiego zespołu.
Znaczenie listy dla osób z niepełnosprawnością
Wprowadzenie listy 208 chorób uporządkowało system orzeczniczy i zapewniło równy dostęp do praw w całej Polsce. Dzięki jasnym kryteriom osoby z rzadkimi schorzeniami mają pewność, że otrzymają bezterminowe orzeczenie, a ich uprawnienia nie będą zależeć od decyzji lokalnej komisji. Rodziny z dziećmi cierpiącymi na choroby takie jak zespół Downa, mukowiscydoza czy SMA mogą planować opiekę i edukację bez obaw o utratę świadczeń. Jednocześnie osoby z chorobami z listy B zachowują prawo do opieki i rehabilitacji, choć muszą cyklicznie odnawiać orzeczenie.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 2023 poz. 100, z późn. zm.)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 682)
![Te świadczenia i ulgi przysługują osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w 2026 [LISTA]](https://webp-konwerter.incdn.pl/eyJmIjoiaHR0cHM6Ly9nLmluZm9yLnBs/L3AvX2ZpbGVzLzM4OTkxMDAwLzIwMjYt/bmllcGVsbm9zcHJhd25vc2MtbmllcGVs/bm9zcHJhd25pLTM4OTkxMzQ1LmpwZyJ9.jpg)
Potwierdź zapis
Sprawdź maila, żeby potwierdzić swój zapis na newsletter. Jeśli nie widzisz wiadomości, sprawdź folder SPAM w swojej skrzynce.
Coś poszło nie tak